Пройдзе такая навіна - і з'яўляюцца самыя розныя каментары. Адны сцвярджаюць, што ў беларускіх лясах ваўкоў стала вельмі шмат і таму яны ўжо і ў вёскі заходзяць. Іншыя наганяюць страх перад драпежнікамі. Давайце паспрабуем разабрацца ў сітуацыі на прыкладзе трох ваўкоў, пазначаных GPS-перадатчыкамі ў Белавежскай пушчы.

Навошта ваўкі прыходзяць да вёсак?

Ваўкі жылі на ўсёй тэрыторыі Беларусі, і тысячагоддзямі чалавек жыў побач з імі. Да гэтых звяроў заўсёды было дваістае стаўленне. Адны адчуваюць жах, іншыя захапленне. Але чым больш вывучаеш звычкі і жыццё ваўкоў, тым больш гэты звер выклікае павагу. Мяркуйце самі. Як паказалі даследаванні ў Белавежскай пушчы, выпадкі наведвання ваўкамі населеных пунктаў - гэта не такая ўжо рэдкасць. Ваўкі ўвесь час знаходзяцца каля людзей, але чалавек пры гэтым рэдка бачыць шэрых драпежнікаў. Часта ваўкі адпачываюць за пару соцень метраў ад ажыўленых дарог, аднак ім собіць не трапляцца на вочы. Ды і выпадкаў нападу на людзей у Белавежскай пушчы і яе ваколіцах не было зафіксавана. Няма ніводнага афіцыйнага пацверджання нападу ваўкоў на хатніх жывёл.

У 2017 годзе ў нацыянальным парку 5 ваўкоў было пазначана GPS-перадатчыкамі. Адзін з іх сышоў ва Украіну і там цяпер жыве. Другі аддаў перавагу Польшчы. І толькі тры асобіны засталіся на тэрыторыі беларускай часткі Белавежскай пушчы. Менавiта яны i стануць героямі нашага расследавання.

З восені 2017 года да гэтага часу пік наведванняў населеных пунктаў прыпадае на зіму. Менш за ўсё наведваў вёскі воўк на імя Мікола. Калі яго адлавілі, яму не было яшчэ і года. Усю зіму Мікола правёў са сваёй сям'ёй, у якой разам з ім налічвалася да вясны гэтага года 5 ваўкоў. Апошняе трапленне па снезе паказала, што зграя ўжо складалася з 4 ваўкоў. Мікола наведаў толькі 3 вёскі: Ціхаволя, Глыбокі кут, Роўбіцк. Найбольш часта наведваў Глыбокі кут - 4 разы. У Роўбіцку быў двойчы. Прыходзіў па лёгкую ежу на жывёльныя могільнікі Роўбіцкага ААТ. З гэтай мэтай наведаў і наваколлі жывёлагадоўчай фермы ў Ціхаволі. Аднойчы зграя нават паспяхова папалявала на маладога аленя, які прыйшоў у сад на ўскрайку вёскі Глыбокі кут.

 

На другім месцы ваўчыха Завея. Яна наведала 9 вёсак. У асноўным аддавала перавагу невялікім. Буйныя населеныя пункты, такія як Новы Двор, абыходзіла бокам. У яе спісе наведаных вёсак значацца Глыбокі кут, Баркі, Ашчэп, Войтаў Мост, Навасёлкі, Цярэспаль, Студзенікі, Старыя Дзешкаўцы, Дзяшкоўскі Груд. Зіму Завея правяла ў зграі з 6 ваўкоў.

 

Больш за ўсё населеных пунктаў наведаў воўк-адзінец Алесь. У яго «паслужным спісе» аж 36 вёсак. Папярэднія даследаванні таксама паказалі, што менавіта ваўкі-адзіночкі больш за ўсё бываюць у населеных пунктах. У Нацыянальным парку «Белавежская пушча» у 2016-2017 гадах колькасць ваўкоў-адзіночак ацэньваецца ў 10-12 асобін. Ім вельмі цяжка арганізаваць самастойнае паляванне. Таму яны часцей за ўсё пад’ядаюць за зграяй, якая жыве на гэтай тэрыторыі, або харчуюцца падлай. Але кашчавая рука голаду гоніць іх і ў населеныя пункты, дзе яны ходзяць па сметніках, жывёльных могільніках і іншых урадлівых месцах.

Якія вёскі ваўкі наведваюць часцей за ўсё?

Чаму існуе ажыятаж вакол наведванняў населеных пунктаў ваўкамі? Па-першае, таму што інфармацыя хутка распаўсюджваецца з дапамогай мабільнай і інтэрнэт-сувязі. З іншага боку, ваўкі ў вёсках паказваюцца часцей, бо тыя становяцца ўсё больш малалюднымі. Мяркуйце самі. Паводле перапісу насельніцтва 2009 года сёння з усіх населеных пунктаў у сельскай мясцовасці 72% складаюць вёскі, дзе пражывае да 100 чалавек. Калі ўлічыць, што вялікі працэнт насельніцтва ў гэтых вёсках складаюць людзі сталага веку і часта на зіму яны з'язджаюць да сваякоў у горад, то такія вёскі застаюцца амаль без людзей. Або зімой там жыве некалькі чалавек. Да таго ж ёсць і вёскі без насельніцтва, яны складаюць 6% (1 395) ад усіх населеных пунктаў у сельскай мясцовасці. У Брэсцкай вобласці такія вёскі-прывіды займаюць усяго 1,9%. Ёсць і такія вёскі, дзе засталося пражываць да 25 чалавек - іх больш за 10 тысяч і пражывае там каля 111 тысяч людзей. Такія вёскі найбольш прывабныя для ваўкоў. Па іх шэры драпежнік не супраць і прагуляцца. Да гэтай катэгорыі можна аднесці і вёску Глыбокі кут Пружанскага раёна з двума жыхарамі. На ўскраіне гэтай вёскі ваўкі атакавалі аленя, які прыйшоў паласавацца парасткамі яблынь.

Больш за ўсё сельскага насельніцтва - 616,4 тыс. (25%) - пражывае ў населеных пунктах з колькасцю 200-500 чалавек. Да такіх вёсках воўк звычайна падыходзіць на ўскраіну, а гуляць па вулiцах адмаўляецца. Вядома, калі нават воўк пройдзе ля такіх населеных пунктаў, пакіне сляды, то сучасныя сродкі сувязі разнясуць гэтую «сенсацыю» так, што яна абрасце процьмай падрабязнасцяў. У выніку створыцца ўражанне, быццам для барацьбы з ваўкамі час праводзіць поўнамаштабную вайсковую апэрацыю.

На мяжы ваўкі блукаюць хмура

Многія думаюць, што ў пушчы збіраецца шмат драпежнікаў. Між тым, свет дзікай прыроды жорсткі, і са слабых ваўкоў не робяць герояў. Ваўчыная зграя кантралюе тэрыторыю і чужынцаў у свае ўладанні не пускае. Чым менш корму, тым больш жорсткае стаўленне да прышлых. А калі кармавая база для ваўкоў наогул слабая, то лёс парушальніка ўладанняў ваўчынай зграі можа быць трагічны. Не выпадкова трэкі назіраных ваўкоў-адзінцоў часцей за ўсё праходзяць па межах зграй.

 

  

Плошчы ўчасткаў зграяў займалі ад 186,3 да 304,5 кв. км. Калі паляўнічыя знішчаюць зграю, яе тэрыторыю хутка займаюць іншыя драпежнікі. Калі зграя разбіваецца, то не ўсе ваўкі могуць здабываць звера і арганізаваць добрае паляванне. Асабліва калі пасля адстрэлу застаюцца маладыя ваўкі без мацёрых здабытчыкаў. Паляванне на ваўкоў у беларускай частцы Белавежскай пушчы наклала свой адбітак: зграі ў беларускай частцы пушчы невялікія, па 5-7 асобін, захоўваецца высокая колькасць адзінцоў. У польскай частцы пушчы паляванне на ваўкоў забароненае ад 1996 г. Колькасць ваўка ў польскай часткі Белавежскай пушчы на ​​плошчы 60 тысяч гектараў ацэньвалася ў 4 зграі агульнай колькасцю каля 40 асобін, а сярэдні памер зграі складае 9 асобін. На беларускай частцы колькасць ваўка ў Нацыянальным парку «Белавежская пушча» (150 тыс. Га) у 2016-2017 гадах ацэньваецца ў 47-55 асобін, з якіх каля 10-12 ваўкоў - адзінцы. Таму беларускія ваўкі лічаць за лепшае не пераходзіць дзяржаўную мяжу. Чаго не скажаш пра іх польскіх “братоў”. За ўвесь час даследаванняў з Беларусі ў Польшчу з GPS-перадатчыкам хадзіў толькі адзін воўк. А вось польскія ваўкі не супраць правесці «партызанскі» рэйд па беларускай частцы пушчы. Падчас такіх рэйдаў беларускія ваўкі імкнуцца адысці на ўсходнюю частку пушчы і часам выходзяць на ўскраіны вёсак. Такі стан будзе да таго часу, пакуль не наступіць парытэт сіл. І ўсе спробы адстрэлу ваўкоў толькі павялічваюць колькасць ваўкоў-адзінцоў, а значыць, і іх заходы ў населеныя пункты.

Дарэчы, у Белавежскай пушчы ўжо быў вопыт барацьбы з драпежнікамі. Інтэнсіўна яны адстрэльваліся ў перыяд з 1961 па 1965 гады. У асобныя гады з папуляцыі адбіралася колькасць асобін, якая перавышала прыплод драпежніка. Напрыклад, у 1963 г. было адстраляна 720 лісіц. Тым не менш, на колькасць гэта паўплывала неістотна, бо яна хутка аднаўлялася за кошт асобін з прылеглых тэрыторый.

 

Спецыяліст АПБ па прыродаахоўных пытаннях Мікалай Чэркас